|
Czternaście tysięcy
lat p.n.e. tereny obecnej Suwalszczyzny pokrywały potężne masy lodu.
Ocieplanie się klimatu powodowało ustępowanie lodowca. Gliniasto -
piaszczyste pagóry najeżone głazami pozostawionymi przez lodowiec,
pokryła roślinność tundrowa. Powstałe warunki życia przyciągnęły
zwierzęta, za którymi przywędrował człowiek - pierwszy myśliwy. Pierwsze
osady ludzkie powstały w 7-5 tysiącleciu p.n.e. w okolicach dzisiejszej Malesowizny, Kleszczówka i Wiżajn. W kolejnych wiekach na tereny obecnego Parku napływa ludność zaliczana do grupy Bałtów zachodnich
- Jaćwingów. Powstają osady w okolicach Szurpił, Turtula, Bachanowa.
Rozkwit kultury Jaćwingów przypada na okres
wczesnego średniowiecza. Wtedy powstaje nowe centrum plemienne na Górze
Zamkowej. XIII wiek przynosi kres cywilizacji jaćwieskiej. Obszar
obecnego Parku (ziemie niczyje) aż do 1422 r.- pokrywają rozległe puszcze penetrowane przez myśliwych. Traktat melneński w 1422 roku dzieli tereny pojaćwieskie między Wielkie Księstwo Litewskie i Zakon Krzyżacki. Po unii Korony i Litwy w 1569 r. obecna Suwalszczyzna (aż do 1795 r.) znajduje się w województwie trockim Litwy w ramach Rzeczpospolitej Obojga Narodów.
Od 1524 roku regularną kolonizację terenów pojaćwieskich rozpoczyna królowa Bona.
Powstają wtedy osady puszczańskich
drwali, smolarzy, a nad rzekami młyny wodne. XVIII wiek przynosi ponowny rozwój osadnictwa za sprawą kamedułów
wigierskich (Szurpiły), oraz podskarbiego królewskiego Antoniego Tyzenhausa (Bachanowo, Udziejek, Gulbieniszki, Jeleniewo).
|
Po trzecim
rozbiorze Polski Suwalszczyzna znalazła się pod zaborem pruskim, w 1807
r. powróciła w granice ziem polskich - Księstwa Warszawskiego, a od 1815
r. w granice Królestwa Polskiego. W czasie I wojny światowej
Suwalszczyzna przechodzi pod okupacje niemiecką (do 1919 r.). II wojna
światowa powoduje włączenie tego obszaru do III Rzeszy i intensywną
kolonizację niemiecką. W 1944 r. Suwalszczyzna wraca w granice Polski.
 |
|
Rekonstrukcja stroju wojownika litewskiego z okresu wczesnego
średniowiecza |
|
Zabytki kultury materialnej:
· Góra
Zamkowa – wczesnośredniowieczne grodzisko
obronne Jaćwingów położone nieopodal Szurpił.
· Molenna
w Wodziłkach –
świątynia staroobrzędowców pochodząca z końca XIX wieku.
·
 |
|
Chałupa Klejmonta |
· Chałupa
Klejmonta –
najstarszy, pochodzący z 1880 roku, drewniany budynek mieszkalny
znajdujący się na terenie SPK.
Kościół w Jeleniewie
– zabytkowa drewniana świątynia z 1878
roku położona przy rynku w Jeleniewie, z rokokowym wyposażeniem,
pochodzącym z nieistniejącego już kościoła w Magdalenowie koło Wigier.
·
|
 |
|
|
Młyn wodny w
Udziejku |
·
· Młyny
– we wsi Udziejek nad rzeką Szeszupką, w
Jacznie nad Jacznówką oraz ruiny najstarszego, pochodzącego z XVII w.
młyna w Turtulu nad rzeką Czarną Hańczą. |
 |
| Kapliczka w Smolnikach |
Drewniana kapliczka w Smolnikach
–
zabytek z końca XVIII wieku, znajdujący się na starym cmentarzu w
Smolnikach, wsi położonej przy północnej granicy SPK.
Stara Hańcza
– przysiółek wsi Mierkinie,
malowniczo położony przy północnym brzegu jeziora Hańcza. Od XVIII wieku
znajdowała się tutaj siedziba rozległego majątku ziemskiego Stara
Hańcza, obejmującego północną część obecnego SPK i otuliny. Dziś pozostały
jedynie ruiny dworu, park podworski oraz dwa stawy.
|
 |
|
|
Cmentarz w
Łopuchowie |
Cmentarze
– na terenie Parku i otuliny można spotkać
cmentarze wielu religii i kultur: ewangelickie w Szeszupce, Łopuchowie,
Oklinach i Solinach; żydowski w Jeleniewie; staroobrzędowców w
Wodziłkach; z okresu I wojny światowej w Rutce. |
